Zelfvoorzienende tuin – het hele jaar door oogsten en ervan genieten

Zelf groenten en fruit kweken en oogsten is heel leuk, en zo'n moestuin is erg duurzaam, aangezien het voedsel vrijwel bij je voordeur groeit. Biologisch en natuurlijk tuinbeheer zonder kunstmest en pesticiden is niet alleen goed voor het milieu en je gezondheid, maar versterkt ook de biodiversiteit.

Je hebt overigens geen grote tuin nodig om zelfvoorzienend te zijn. Met goede teeltplanning kun je zelfs in potten en bakken op balkon en terras het hele jaar door verse producten oogsten.

Om zelfvoorzienend te zijn in groenten, aardappelen en fruit is naar schatting 85 vierkante meter nodig. Fruitbomen en aardappelen nemen veel ruimte in beslag. Als je daarnaast ook kippen wilt houden, heb je nog meer ruimte nodig voor een omheining en een kippenhok.

Voor een iets kleinere start is 40 vierkante meter tuin genoeg om vanaf mei twee mensen van groenten, exclusief aardappelen, te voorzien. Per vierkante meter teel je gedurende het jaar 2 tot 3 kg groenten. En zelfs met slechts 2 vierkante meter of enkele potten op balkon en terras kun je met een slimme en eventueel verticale planning veel oogsten.

• Hoeveel ruimte heb ik om groenten en fruit te kweken?          
  Als je een groot stuk grond hebt, kun je fruitbomen zoals appels en kersen planten. Een standaard appelboom heeft echter een plantafstand van 8-12 meter vanaf de dichtstbijzijnde boom nodig, terwijl een halfstamboom, die ongeveer 4-5 meter hoog wordt, een afstand van 6-8 meter vereist. Alternatieven voor kleine tuinen zijn spindelbomen, struiken of vaste planten zoals aardbeien of physalis. Klimfruit, zoals kiwi, en klimgroenten zoals stoksperziebonen, klimcourgette en komkommers, besparen ook ruimte. Op balkons en terrassen maken planten die omhoog groeien het beste gebruik van de beschikbare ruimte.
• Hoeveel tijd heb ik voor de tuin en de verwerking van de oogst?             
  De tuin zou plezier moeten geven en als een aangename afwisseling fungeren. Plan daarom niet te veel in één keer. Bij een grote oogst moet je rekening houden met opslag. Invriezen, drogen, inmaken - dat alles vraagt tijd.
• Wat zijn de locatieomstandigheden ter plaatse?          
  Een zuidoostelijke ligging is ideaal voor een moestuin, vooral als je warmteminnende gewassen zoals paprika's, aubergines en courgettes wilt telen, die goed gedijen op zonnige plekken. Maar ook met een tuin op het noordoosten of noordwesten kun je goede oogsten behalen. De bodem warmt in het voorjaar iets later op, maar in de zomer schijnt de zon minder direct op de bedden, waardoor de bodem vochtiger blijft. Licht en locatie beïnvloeden dus de keuze van je groenten. Hier vind je tips voor schaduwminnende groenten en fruit.
• Wat moet er in elk geval worden gekweekt?   
  Tomaten, pompoenen, paprika's, komkommers, sla, aardbeien, frambozen – de keuze is enorm, maar focus eerst op je favorieten. Als tomaten tot je favorieten behoren, heb je een tomatenhuis voor dit delicate gewas nodig.

Met een kweekplan kun je elk jaar bepalen welke planten op welk bed komen te staan. Als je de
zaai-, plant- en oogsttijden in de gaten houdt, heb je bijna het hele jaar door verse groenten.

Om je tuin optimaal te benutten, is het raadzaam om voor gemengde teelt te kiezen. Als groenten met verschillende wortellengtes samen in een bed groeien, worden de voedingsstoffen in alle bodemlagen gebruikt en spoelen de diepere niet uit naar het grondwater. Tomaten en radijs passen goed samen omdat ze verschillende worteldieptes hebben. Dat geldt ook voor aardbeien en peterselie, erwten en koolrabi en andere combinaties, waarbij prei en rode biet elkaars groei belemmeren.

Elke soort neemt verschillende voedingsstoffen op uit de bodem; als je steeds dezelfde groenten op dezelfde plek kweekt, raakt de grond uitgeput. In een moestuin is het raadzaam om in het eerste jaar sterke groeiers (zoals koolsoorten, komkommers, aardappelen, selderij, courgette en pompoen) te planten, in het tweede jaar middelmatige groeiers (zoals uien, prei, rode biet en spinazie), en in het derde jaar zwakke groeiers (zoals bonen, erwten en veldsla).

Er zijn ook ziektes en plagen die in de bodem kunnen overleven en zich vermenigvuldigen als regelmatig dezelfde groenten worden geteeld. Bij vruchtwisseling wordt een groente op zijn vroegst na drie jaar op dezelfde plaats geteeld. In de tussentijd kunnen de plagen en ziektes geen voedsel vinden en verdwijnen ze.

Door hun speciale laagopbouw zijn verhoogde bedden uitstekend geschikt voor een zelfvoorzieningsproject. Fruitstruiken zoals aardbeien gedijen evenals als sla, wortelen, koolrabi, bonen en andere groenten uitstekend.

Groenten en fruit hebben verzorging nodig, ongeacht of je ze in de tuin of in potten kweekt. Het belangrijkste is om de grond na regen te schoffelen en tegen uitdrogen te beschermen. Dat kan het beste door de grond met grasafval of andere mulchmaterialen te bedekken. Je kunt groenafval en tuinafval bijvoorbeeld met de AXT Rapid 2000 versnipperaar van Bosch tot mulch verwerken. Planten hebben ook voedingsstoffen in de vorm van mest voor een gezonde groei en goede oogsten nodig. Als je ruimte hebt voor een compostbak, is dat extra duurzaam. Biologisch afval uit de keuken en tuin wordt na verloop van tijd omgezet in voedingsrijke compost die je als meststof kunt gebruiken. Als je weinig ruimte hebt, is een Bokashi erg handig.

Je hebt geen chemicaliën nodig om je planten te versterken: Geschikte meststoffen zijn onder andere hoornkrullen, paarden- en rundermest, compost, schapenwolpellets en brandnetelmest. Je kunt knoflook, boerenwormkruid, uienschillen of brandnetels gebruiken om speciale theeën, bouillons of pap te bereiden en ze als bescherming tegen ziekten en plagen gebruiken.

Als je meer wilt weten over wanneer welke tuinklussen moeten worden uitgevoerd, kun je in onze tuinkalenderhet juiste moment vinden voor alle belangrijke activiteiten.