Een border maken: bloemenweelde in je eigen tuin

De beste tijd om een nieuwe plantenborder te maken is het begin van de herfst. In september en oktober is de grond nog warm van de zon en kunnen de vaste planten goed wortelen. Je kunt ook meteen de kleur van de bloemen en de grootte van de planten zien. Maar ook in maart en april kun je een border aanleggen en beplanten.

In het gedeelte ‘Planning & achtergrondinformatie’ vind je handige tips en informatie. Lees die nog even door, voordat je begint met spitten.

Het maken van een bloemborder brengt geen grote risico's met zich mee, toch is het altijd goed om aandacht te besteden aan veilig werken. Je kunt de belangrijkste tips vinden in ons overzicht van de belangrijkste veiligheidsmaatregelen voor doe-het-zelvers.

Om lang van je border te kunnen genieten, moeten de planten niet alleen bij elkaar passen, maar ook bij de locatie. Dus voordat je naar de spade grijpt, is het verstandig om eerst een overzicht te verkrijgen van de lichtomstandigheden en het bodemtype in je tuin. Zo kom je goed beslagen ten ijs wanneer je je border gaat aanleggen.

Nadat je een goed beeld hebt van de bodem- en lichtomstandigheden, moet je beslissen waar je de nieuwe plantenborder wilt maken. In tegenstelling tot groenteplanten, die de voorkeur geven aan zonnige plekken, ben je met bloemen een stuk flexibeler bij het kiezen van de juiste plek. Er zijn geschikte soorten voor zonnige, half-beschaduwde en schaduwrijke plekken.

De volgende vragen helpen je bij het bepalen van de juiste plek voor de nieuwe border:

• Hoe wil je de kijklijnen vormgeven? Wil je bepaalde aspecten benadrukken of juist verbergen?
• Is er een terras of een zithoekje dat je wilt verfraaien met een bloemenborder?
• Kunnen er hekken of muren in het ontwerp worden geïntegreerd?
• Hoe lopen de tuinpaden?
• Wil je heuvels of hoogteverschillen gebruiken?
• Moet de tuinborder speciale functies vervullen (afbakening, verfraaiing enz.)?

De grootte en vorm hangen grotendeels af van de plaatselijke omstandigheden en het effect dat je wilt bereiken. De bloemenborder moet natuurlijk goed aansluiten bij de rest van de tuin en bij het huis.

• Ronde borders zijn erg mooi voor in het midden van een groter gazon. Hier kunnen ze van alle kanten bekeken worden. Als je het bloembed in het midden van de tuin wilt plaatsen, raden we aan om een stenen borderrand te maken, zodat het gras de bloemen niet gaat wegdrukken.
• Sierlijk gewelfde borders en bloemenstroken zijn ideaal om afwisseling aan te brengen in langwerpige rechthoekige tuinen. Ze kunnen in een groter gazon worden aangelegd, maar ook voor muren, schuttingen en paden.
• Halfronde en driehoekige perken zien er goed uit langs muren, schuttingen of heggen. Ze hoeven niet op zichzelf te staan; je kunt ook meerdere borders naast elkaar aanleggen. De tussenruimtes kun je bijvoorbeeld opvullen met grind, stenen of gras.
• Rechthoekige bloemenstroken worden meestal aangelegd langs tuinpaden, huismuren, muren en schuttingen. Door hun eenvoudige vorm zijn stroken een goede manier voor beginners om het maken van tuinborders langzaam onder de knie te krijgen.
• L-vormige en U-vormige borders zijn geschikt voor het omzomen van terrassen en zithoeken.
• In vier stukken verdeelde bloemenborders zijn een handige manier om rechte tuinhoeken aantrekkelijker te maken.

Alle delen van de border moeten gemakkelijk toegankelijk zijn. Bij grotere borders kun je daarvoor het beste extra tuinpaden aanleggen. Hier en daar een grote platte steen is ook uitermate handig, om veilig tussen de planten te kunnen lopen.

Als je sierheesters, vaste planten, bollen en eenjarige zomerbloeiers slim combineert, kun je van het vroege voorjaar tot het late najaar genieten van een weelderige bloei. Voordat je de border aanlegt, is het handig om een plattegrond of eenvoudige schets te maken waarop alle planten een plekje krijgen toegewezen. Je kunt het beste werken met cirkels of ovale vormen en verschillende kleuren – geef dezelfde plantensoorten dezelfde kleur.

Om ervoor te zorgen dat je bloemperk er later evenwichtig uit komt te zien, moet je een paar basisregels volgen bij het ontwerpen. Hierbij maken we onderscheid tussen hoge, middelhoge, lage en strooiplanten:

Als de bloemborder tegen een huismuur, muur of heg ligt, kun je de hoge planten het beste helemaal achteraan zetten en de beplanting naar voren toe laten aflopen. Voor perken die van alle kanten kunnen worden bekeken, is het aan te raden om de grootste vaste planten in het midden te zetten. Zorg ervoor dat alle planten voldoende licht kunnen krijgen.

Als je twijfelt, is het beter om met minder bloemen te beginnen en af te wachten hoe ze zich ontwikkelen; je kunt het jaar erop altijd nog meer planten. Overgebleven gaten kun je gemakkelijk opvullen met eenjarige zomerbloeiers. Of je kunt bloempotten vullen met planten en die op de lege plekken zetten.

Er is een enorme keuze aan planten die geschikt kunnen zijn voor je border. Je kunt natuurlijk de actuele trends op dit gebied volgen, maar het is eigenlijk leuker om een bloemenzee samen te stellen aan de hand van je eigen voorkeuren.

• Kies een thema voor je bloembed of voor afzonderlijke delen ervan. Bijzonder geliefd zijn kleurrijke boerentuinen of romantische bloemperken in zachte pasteltinten.
• Houd de plaatselijke omstandigheden in de gaten: krijgt de border veel zon? Is de grond los of stevig? Droogt de border snel uit?
• Concentreer je op één of twee hoge planten en kies geschikte middelhoge planten.
• Planten met decoratieve bladeren maken de selectie compleet en zorgen het hele jaar door voor een aantrekkelijke uitstraling.
• Vermijd opzichtige, vloekende kleurcontrasten bij bloemen die tegelijkertijd bloeien: roze en oranje zijn bijvoorbeeld geen goeie match in een bloembed.
• Als de border voor een heg wordt geplant, kan er veel concurrentie zijn voor licht, water en voedingsstoffen. Bij twijfel kun je het beste kiezen voor winterharde planten.
• Pilaren, hekken en muren kunnen worden beplant met klimplanten zoals clematis, trompetklimmer of klimrozen.
• Lichtgekleurde bloemen zien er bijzonder goed uit tegen een donkere achtergrond.
• Als je de border bijenvriendelijk wilt maken, kies dan voor planten die geen dubbele bloemen hebben. Je kunt een bijpassend bijenhotel maken of een insectenhotel bouwen.

Als je nog meer variatie aan je tuin wilt toevoegen, kun je een plantenbak van pallets maken.

• Winterharde vaste planten en struiken: kunnen in principe het hele jaar door geplant worden. Bijzonder gunstig zijn de lente en de herfst.
• Bloembollen: lente- en zomerbloeiers worden al in de herfst geplant, herfstbloeiers in de zomer.
• Eenjarige zomerbloemen: kunnen al vanaf mei op de vensterbank worden uitgezaaid. De jonge planten worden dan midden of eind mei in de border gezet, zodat er geen kans meer is op nachtvorst. Vanaf april is het ook mogelijk om ze direct in te zaaien. Je kunt natuurlijk ook gewoon opgekweekte planten uit het tuincentrum halen.
• Tweejarige zomerbloemen: worden in de zomer uitgezaaid en overwinteren in de border. Ze bloeien pas het jaar erop.

Hierover zijn de meningen verdeeld. In principe biedt een laag mulch veel voordelen: het beschermt je planten tegen droogte, kou en hitte en helpt ook om onkruid tegen te houden. Het materiaal vergaat na verloop van tijd en voorziet de bloemen van extra voedingsstoffen.

Geschikt zijn houtmulch, houtsnippers, gemaaid gras, stro of bladeren. Maar let op: niet elke plant houdt van bodembedekking. Als je houtmulch gebruikt, moet je de planten ook voorzien van een organische meststof, omdat mulch tijdens het ontbindingsproces stikstof aan de grond onttrekt.

De kosten van het maken van een tuinborder hangen af van de grootte en hoe geduldig je bent. De goedkoopste optie is om je eigen planten uit zaad op te kweken. Dit kan echter enkele maanden duren.

Als je het komende seizoen al van je bloemen en planten wilt genieten, moet je jonge planten kopen. Die kosten ongeveer 2-5 euro per plant. Je hebt ongeveer 5 exemplaren per m² nodig. Dit betekent dat je al een border kunt aanleggen voor 10 euro per m2.

Dan zijn er nog de kosten voor de afbakening. Eenvoudige randen van hout of kunststof kosten 3-10 euro per meter. Stevigere betonnen randstenen kosten 4-10 euro per meter. Als je de randen steviger wilt maken heb je ook zand of beton nodig. Je kunt de border ook afbakenen met oude bakstenen, natuurstenen of oud hout. In ons artikel over upcycling-ideeën voor de tuin vind je meer handige tips op dit gebied.