Cactussen – exotische planten voor thuis en in de tuin

Cactussen behoren tot de grote cactusfamilie, met ongeveer 1700 verschillende soorten, waarvan de meeste oorspronkelijk op het Amerikaanse continent voorkomen. De verscheidenheid aan soorten wordt geëvenaard door de diversiteit van hun uiterlijk: Naast dwergvormen met een diameter van slechts een paar centimeter, zijn er gigantische cactussen van wel 15 meter hoog met vele aantrekkelijke groeivormen. Sommige hebben de vorm van een zuil, cilinder of bol, anderen hebben een schijfvorm. Bij sommige soorten is de stam geribbeld, bij andere is deze vergroeid of wratachtig. Cactussen hebben overigens geen stekels; de zogenaamde stekels die we zien, zijn eigenlijk doornen. Er bestaan echter ook cactussen met haren.

Naast zogenaamde bladcactussen, zoals de kerst- of zaagbladcactus, zijn ook boeren- en kandelaarcactussen, pachypodiums zoals de Madagaskarpalm, levende stenen en veel andere interessante soorten geschikt voor binnenteelt. Ondanks hun diversiteit hebben cactussen één ding gemeen: Ze kunnen water opslaan en behoren daarom, op enkele uitzonderingen na, tot de vetplanten.

De verschillende cactussen die geschikt zijn als kamerplant, hebben soms net iets andere eisen. In principe kun je qua verzorging weinig fout doen als je de planten op een zo licht en zonnig mogelijke plek plaatst. Ramen gericht op het oosten, westen of zuiden zijn ideaal. Maar let op: Felle zomerzon die direct op het raam schijnt is niet verstandig. Er zijn maar weinig cactussen die hier lang tegen kunnen, en zelfs kunnen verbranden. In dat geval is een plekje op de plank bij het raam beter: 10 coole doe-het-zelf ideeën om je cactus een stijlvolle plek te geven. Je kunt ook boomstammen gebruiken om geweldige plantenstandaards of zelfs bloempotten voor je cactussen te maken.

De natuurlijke leefomgeving van cactussen is vaak erg droog, waardoor ze ideaal zijn voor woonkamers en kantoren. Vetplanten kunnen minder goed tegen een vochtige badkamer of andere vochtige ruimtes. Cactussen kunnen absoluut niet tegen nattigheid. Het is daarom belangrijk dat er drainagegaten in de pot zitten, zodat overtollig water weg kan lopen. Als de kamerplanten in decoratiepotten staan, kun je meestal niet eens zien of er water is opgevangen. Het is dus belangrijk om dit regelmatig te controleren. Als er water in de plantenbak staat, giet dit dan weg om te voorkomen dat het water in de bak blijft staan. Anders rotten de wortels en sterft de plant af.

Erg belangrijk voor de verzorging van cactussen: Te weinig water geven is beter dan te veel. Cactussen hebben niet veel water nodig, omdat ze als vetplant water kunnen opslaan en ook een tijdje droog kunnen staan. In de meeste gevallen is water geven, vooral in de winter, niet nodig.

Let op de groei-, droog- en rustperiodes van je cactussen. Hier leggen we uit wanneer en waarop je moet letten.

The winter dormancy of most cacti ends in early March. Now you can place them in a warmer spot and resume watering. To avoid shock, the temperature should be gradually increased, allowing the plants to acclimatise to their new environment slowly. Between March and September, cacti should be watered regularly, but only when the soil is dry. You should water thoroughly so that the root ball absorbs water, and then pour out any excess water. Alternatively, the root ball can be placed in a container of water. Small air bubbles will form as the root ball absorbs the water. Once no more bubbles are visible, you can remove the cactus from the water and return the pot to its original place. Fine misting of water over your cactus from time to time is beneficial and helps to remove dust deposits.

Tijdens de groeiperiode van april tot augustus is het goed om je cactussen één keer per maand te water te geven. Met een normale kamerplantvoeding zijn ze echter niet voldoende verzorgd. Omdat cactussen langzaam groeien, hebben ze veel minder stikstof nodig dan andere planten. Speciale cactusvoeding is afgestemd op hun specifieke behoeften.

Veel cactussen, zoals de goudkogelcactus, beter bekend als 'schoonmoederstoel', die meestal binnen staan, kunnen in de zomer naar buiten. Je kunt ze half mei na de vorstperiode naar buiten brengen, als er geen late vorst meer verwacht wordt. In de eerste instantie is een schaduwrijke plek ideaal, het mag er niet te warm zijn. Zodra je cactus geacclimatiseerd is aan de buitenomgeving, kun je de pot op een lichte en zonnige plek zetten, die wel beschermd is tegen regen en wind.

Vanaf september moet de cactus binnen worden geplaatst. Geef vanaf nazomer langzaam minder water, zodat je cactussen zich kunnen voorbereiden op de winterslaap.

In de koude maanden houden veel cactussen een winterslaap. Sommige soorten, zoals de kerstcactus, houden vanaf augustus/september een winterslaap, terwijl de meeste andere soorten vanaf oktober/november 3-4 een winterslaap houden. Voor een goede verdere ontwikkeling in het komende jaar moeten de temperaturen tijdens de winterslaap tussen de 10-15 graden Celsius liggen. Er is geen bemesting nodig. Als de wortelkluit is uitgedroogd, zet je je cactussen op een koele plek. Bij lagere temperaturen is er ook minder licht nodig. Een trapgat of kelderraam is bij ongeveer 10 graden Celsius dan een prima locatie.

Slangencactussen en sommige andere soorten kunnen het hele jaar door op warme plaatsen gedijen. Heb je geen koele overwinteringsplek, dan zijn juist zulke planten geschikt voor jouw huis. Vraag bij een speciaalzaak om het beste advies.

De beste tijd om te verpotten is van begin maart tot halverwege mei. Cactussen worden meestal elke twee tot vijf jaar verpot, of wanneer de pot te klein is geworden. Als de wortels uit de drainagegaten groeien, is het tijd om te verpotten. De nieuwe pot voor een cactus hoeft niet veel groter te zijn. Meestal is 1-2 centimeter meer in omvang voldoende. Veel planten krijgen grondig water voordat ze worden verpot, waarna ze ook een flinke dosis water krijgen. Bij cactussen werkt het anders. Ze worden pas verpot als de grond droog is. Daarna laat je ze een week rusten en geef je ze vervolgens water. Dit is de enige manier waarop de wortels aan de nieuwe grond kunnen wennen. Anders zouden ze kunnen gaan rotten.

Het verpotten van zeer stekelige cactussen is niet eenvoudig. Naast speciale handschoenen en cactustangen  zijn twee op dezelfde grootte als de cactus geknipte piepschuimplaten, die als buffer tussen handen en doornen dienen, ook erg handig.

Cactussen zijn robuust en zonder meer eenvoudig te verzorgen. Toch zullen er zonder extra aandacht er weinig opbloeien. Het belangrijkste is de winterslaap waarin de planten bloemen zich ontwikkelen. Als je in deze periode water geeft, te warm houdt of bemest, verschijnen er geen bloemen. Als je alles goed hebt gedaan en er toch geen bloemen komen, kan dat aan de leeftijd of grootte van de cactus liggen. Sommige cactussen bloeien na twee jaar, andere pas na tien jaar, en weer andere moeten een beetje groeien voordat er bloemen verschijnen. Dan is er een beetje geduld nodig.

Natuurlijk zijn er uitzonderingen: Om ervoor te zorgen dat de kerstcactus in november zijn eerste bloemen krijgt, moet hij al begin september in de winterslaap zijn. Vanaf november krijgt hij weer water en kan hij op een zonnige warme plek staan.

Cactussen groeien niet alleen binnenshuis, er zijn ook soorten zoals de winterharde Opuntia's, oftewel cactusvijg- of oorcactussen, en Cylindropuntia-soorten die je buiten op een geschikte plek kunt kweken. Hun natuurlijke leefomgevingen zijn niet alleen woestijnen en steppen, cactussen komen ook voor op grote hoogten en zijn daarom soms ook geschikt voor temperaturen onder het vriespunt. Ze kunnen in potten op het balkon, terras of in de tuin worden geplaatst. Ze kunnen tevens in de rotstuin of in een echt cactusbed met verschillende soorten groeien.

De exote planten gedijen goed op een plek met veel licht en meerdere uren zon per dag. Cactussen gedijen op plekken waar het te droog en te warm is voor andere planten. Een windbeschutte plek is ideaal en een goede waterafvoer is belangrijk, zowel in potten als in de volle grond om wateroverlast te vermijden. Als toplaag wordt er tussen de geplante cactussen een 3-5 centimeter hoge laag lava, grind of granietgruis aangebracht. Dit minerale materiaal warmt snel op en zorgt voor een goede ventilatie.

Een bescherming met takken helpt je cactussen goed de winter door, en een tijdelijk dakje ter bescherming tegen teveel vocht is ook goed voor exotische planten. Je kunt ze ook in een minikas of een plantenbedekking in de vorm van een tipi plaatsen.

Als je meer wilt weten over wanneer welke tuinklussen moeten worden uitgevoerd, kun je in onze tuinkalenderhet juiste moment vinden voor alle belangrijke activiteiten.