De klimaatverandering trotseren met klimaatbestendige planten

Lange periodes van droogte, hevige neerslag en stormen hebben invloed op onze tuinplanten in tijden van klimaatverandering. Niet alle planten kunnen dit verdragen. Maar er zijn ook robuuste soorten die weinig onder het grillige weer lijden. Ontdek de klimaatwinnaars onder de sier-, groente- en fruitplanten. 

Allereerst simpelweg: Verandering. Als we ons eraan aanpassen en ermee leren omgaan, is het helemaal geen probleem. Het is echter ook waar dat sommige van onze inheemse planten er moeite mee hebben om met verandering om te gaan. Sommige soorten lijden onder droogte en teveel vocht, anderen zijn minder gevoelig en gaan goed mee.  

Een belangrijk criterium bij het kiezen van planten voor tuinperken is en blijft de juiste locatie. Let bij het kiezen van planten ook op klimaatbestendigheid, want met robuuste planten die geschikt zijn voor jouw locatie en natuurlijke beplanting en verzorging zal je tuin groen blijven, blijven bloeien en een oogst produceren. Niet alleen voor jou, maar ook voor insecten en andere tuinbewoners. Maar waar moeten we ons eigenlijk op voorbereiden als het om klimaatverandering in de tuin gaat? Hieronder geven we uitleg en tips voor groenten, fruit, vaste planten of struiken. 

Zomerdroogte: Tijdens lange perioden van droogte is er een tekort aan water. Zonder water in de grond kunnen planten geen voedingsstoffen opnemen, wat kan leiden tot tekorten, bekend als chlorose. Een typisch kenmerk is de bruine verkleuring tussen de bladnerven. Daarnaast neemt het zoutgehalte in de bodem toe bij droogte. Is dit gehalte hoger dan in de planten, dan trekt de grond extra water uit de plant. 

Hevige en langdurige regen: Hevige regenval kan planten wegspoelen of beschadigen. Bij aanhoudende regen raakt de bodem verzadigd en kan hij geen water meer opnemen. Mogelijke gevolgen van zuurstofgebrek in de bodem zijn groeivertraging, vertraagde rijping, vergeling en verhoogde vatbaarheid voor ongedierte en ziektes.  

Storm: Takken breken af, bomen worden ontworteld en struiken vernield. Deze natuurelementen kunnen ontwikkelings- en rijpingsvertragingen veroorzaken. Beschadigde scheuten vormen dan toegangspunten voor ziekteverwekkers. Het is daarom belangrijk om de gebroken plekken netjes bij te snoeien. Met de accu-snoeischaar AdvancedPrune kun je dit ook eenvoudig doen bij takken tot 45 mm dik. 

In de moestuin zijn de gevolgen van klimaatverandering heel merkbaar. Wat enkele jaren geleden nog veel opleverde, is nu vaak niet meer zo productief. Radijsjes zijn al een hele tijd niet meer zo eenvoudig te kweken en bij hoge temperaturen ontwikkelt venkel geen knollen, maar begint direct te bloeien. Gelukkig zijn er groenten die bestand zijn tegen klimaatveranderingen en niet snel door extreme weersomstandigheden beïnvloed worden.  

• Groenten met diepe wortels, zoals pastinaak en wortel, worden niet zo snel beïnvloed door droogte. Ze kunnen ook water uit diepere grondlagen halen.   

• Vaste groenten zoals asperges, aardperen, winterharde uien en eeuwige kool zijn onverslaanbaar. Deze meerjarige groenten kunnen op de juiste standplaats zelfs bij moeilijke weersomstandigheden goed groeien. 

• Groenten verbouwen met een kort groeiseizoen is een kwestie van geluk hebben. Als het erg warm en droog is, kunnen radijsjes bijvoorbeeld houtachtig worden of in bloei schieten. Dit kan ook gebeuren met spinazie als het te warm en te droog is. Groenten met langere groeiseizoenen passen zich beter aan en zijn betrouwbaarder om te kweken.  

• Zowel zomer- als winterprei, is zeer betrouwbaar. Zowel zomer- en winterprei zijn zeer standvastig. Als het erg droog is, worden de stelen minder dik, maar al met al is prei een absolute winnaar in de moestuin.  

• Exotische groenten zoals kikkererwten, aubergines, tomatillo’s, Mexicaanse minikomkommer en stekelige komkommers, komen vaak uit warme, droge gebieden en gedijen goed onder de huidige omstandigheden in onze tuinen.  

• Verschillende oude groenten, zoals aardbeienspinazie, aspergesla of stengelmosterd, zijn robuust en weinig veeleisend. Ze reageren meestal niet zo gevoelig op droogte of hevige regenval.  

• Aardappelen, uien en knoflook kunnen prima in  klimaatbestendige moestuin worden gekweekt, net als vruchtgewassen zoals courgette, paprika en pompoen. Als het erg droog is, worden de vruchten iets kleiner.  

• Voor groenten die je graag wilt kweken maar die niet goed tegen droogte kunnen, zou je kleine soorten moeten zoeken. Deze hebben minder water nodig en de vruchten zijn vaak smaakvoller dan de grotere. 

• De rode bietensoort 'Bernstein' is bijvoorbeeld een oud ras en zeer geschikt voor droge gebieden. 'Aromata' is een oude pastinaaksoort die goed tegen droogte kan en toch een goede oogst levert. 

Een paar decennia geleden groeiden kruisbessen, aalbessen, bramen en Japanse wijnbes vooral goed op zonnige plaatsen. Tegenwoordig zijn halfschaduwrijke locaties beter voor de fruitstruiken, omdat ze bescherming bieden tegen hoge stralingsintensiteit. Voor aardbeien,  aronia-bessen en bosbessen, die beter gedijen bij een hogere lucht- en bodemvochtigheid, wordt het steeds lastiger om een geschikte plek in de tuin te vinden. Probeer daarom eens warmteminnende bomen zoals amandel, abrikoos, perzik en kaki.  

Verrassend genoeg kunnen de klassieke fruitbomen redelijk goed met de uitdagingen van klimaatverandering omgaan. Desondanks is het verstandig om bij het aanplanten van nieuwe appels, peren of kersen te kiezen voor robuuste, krachtig groeiende bomen. Deze zijn nog beter bestand tegen ongunstige weersomstandigheden.  

Overweeg ook de grootte die de fruitbomen in de tuin moeten hebben. Diep wortelende hoogstammen zijn beter bestand tegen droogte, maar hebben wel veel ruimte nodig. Kleine fruitboomsoorten of smal zuilvormig fruit passen zelfs in potten op het balkon; droogteperiodes hebben er sneller effect op omdat hun wortels niet diep genoeg de grond in gaan.  

Vaste planten hebben een groot voordeel ten opzichte van eenjarige sierplanten: Ze groeien jarenlang op dezelfde plek, zijn goed met hun wortels verankerd en kunnen zodoende tegen ongunstige omstandigheden. Na zware regenval of lange droge periodes herstellen ze zich meestal goed. Liefhebbers van vaste planten zoals ridderspoor (Delphinium) en phlox ondervinden echter problemen, vooral tijdens droogte. Hittebestendige vaste planten zijn daarom een goede keuze voor de tuin.  

• Vooral grijsbladige vaste planten, bij voorkeur met een sterk behaard bladoppervlak, zoals het ezelsoren (Stachys byzantina), zijn zeer hittebestendig. 

• Planten met etherische oliën zoals lavendel, oregano, salie en tijm verspreiden hun geur bij warmte en koelen daarmee stengels en bladeren af. 

• Diepwortelende vaste planten zoals herfstanemonen (Anemone japonica, A. hupehensis) en avondkaarsen (Oenothera) halen ook bij droogte water uit diepere bodemlagen. 

• Vaste planten met opslagorganen, zoals de vlezige wortelstokken van irissen, bollen of knollen van sierprei, vlezige, verdikte bladeren en scheuten van vetplanten zoals sedum kunnen zich het beste tegen slechte weersomstandigheden zoals hitte en droogte beschermen. 

• De herkomst zegt ook iets over hitte- en droogtetolerantie. Planten uit mediterrane gebieden, de prairie of de steppe behoren tot de klimaatwinnaars in onze tuinen. 

De afgelopen jaren hebben vooral vaste planten uit de prairie zich weten te onderscheiden en doen het erg goed in de huidige extreme weersomstandigheden. Dit is te danken aan hun herkomst: Ze komen van de Noord-Amerikaanse prairie en groeien op hun natuurlijke standplaatsen onder vergelijkbare omstandigheden als bij ons. Zelfs met goed doorlatende zandige tot zand-leemachtige bodems en in de volle zon kunnen ze goed overweg. Maar het allerbelangrijkste is: Ze verdragen ook vocht in de winter. Dat komt door de hoeveelheid sneeuw die daar in Noord-Amerika valt.  

Populaire vaste planten uit de prairie: 

• Bleke zonnehoed (Echinacea pallida) 

• Smalbladige bergmunt (Pycnanthemum tenuifolium) 

• Grootbloemig meisjesoog (Coreopsis grandiflora) 

• Knolzijdeplant (Asclepias tuberos) 

• Prachtschaarde (Liatris-soorten)  

• Prachtkaars (Gaura lindheimeri) 

• Indiase bergamot (Monarda fistulosa) 

• Prarielelie (Camassia) 

Er zijn ook geweldige inheemse vaste planten voor droge locaties, die ook echte insectenmagneten zijn: 

• Gewone duizendblad (Achillea millefolium) 

• Diptam (Dictamnus albus) 

• Wilde malva (Malva sylvestris) 

• Muskusmalva (Malva moschata) 

• Weidesalie (Salvia pratensis) 

• Moerasspirea (Filipendula ulmaria) 

• Bloedrode ooievaarsbek (Geranium sanguineum) 

• Gewone oregano (Origanum vulgare)  

• Gewone veldduizendblad (Achillea millefolium subsp. millefolium)  

• Perzikbladige klokjesbloem (Campanula persicifolia) 

• Kroonanjer (Silene coronaria) 

Houtige planten vormen het raamwerk van een tuin. Als ze iets hoger zijn, bieden ze schaduw op warme dagen. Maar welke bomen zijn geschikt voor bijzondere weersomstandigheden? Met bomen als krentenboompje (Amelanchier), elsbes (Sorbus torminalis) of goudenregen (Laburnum anagyroides) zit je sowieso goed. Van de kleinere bomen worden de hopbeuk, de kasteelesdoorn en de Italiaanse esdoorn aanbevolen. Als de ruimte in je tuin beperkt is, zijn bomen met een bolvormige kroon, zoals de bloemenes (Fraxinus ornus), de beste keus.

Wil je meer weten over wanneer welke tuinwerkzaamheden moeten worden uitgevoerd, dan kun je in onze tuinkalender het juiste moment voor alle belangrijke klussen vinden.