Helaas bevat aarde vaak turf! Voor tuinieren heb je veel substraat nodig en helaas bevatten de zakken die je koopt nog vaak turf. Maar de winning uit veengebieden is schadelijk voor het milieu. Turfvrije substraten zijn duurzaam en klimaatvriendelijk. Welke dat zijn en hoe je ze op de juiste manier gebruikt, lees je hier.

Veengebieden zijn waardevolle leefomgevingen die ongeveer een derde van de wereldwijde koolstofvoorraden opslaan. Bij het winnen van turf komt aan de ene kant schadelijke CO2 vrij, en anderzijds kan er steeds minder ervan uit de lucht worden opgeslagen. Daarnaast zijn veengebieden waardevolle leefgebieden voor zeldzame planten en dieren.

Dat is een dilemma, want turf is eigenlijk bij uitstek geschikt voor het kweken van planten. Dit komt doordat het materiaal zeer stabiel is en daardoor de planten steun biedt. Daarnaast is turf onkruidvrij, kan het water goed vasthouden en is het luchtig genoeg zodat zuurstof de wortels bereikt. Omdat turf nauwelijks voedingsstoffen bevat, is het kweken van planten eenvoudig en kan het afzonderlijk worden bemest om aan de verschillende behoeften van de planten te voldoen.

Desalniettemin: Dit alles weegt bij lange na niet op tegen het negatieve milieuaspect.

De ernstige problematiek rond turfwinning is genoeg reden om voor compostgrond en andere turfvrije substraten te kiezen. Bovendien worden turfhoudende gronden binnenkort geleidelijk afgeschaft. De planning is dat alle grond voor hobbymatig tuinieren tegen 2026 turfvrij moet zijn. In de commerciële tuinbouw wordt verwacht dat alle op turf gebaseerde grond en substraten tegen 2030 grotendeels zijn vervangen door turfvrij materiaal.

Korte uitleg over het verschil tussen bodems en substraten: Potgronden komen in de natuur voor, zoals bladaarde of compostaarde. Substraten zijn daarentegen mengsels van natuurlijke gronden en grondstoffen zoals houtvezels, kokosvezels, kokosmerg, of zelfs kwartszand of perliet. Ook rijstschillen, plantenstof, miscanthus en hennepvezels zijn interessante en waardevolle substraatcomponenten. Elk heeft zijn specifieke eigenschappen, wat ze onderscheidt van op turf gebaseerde substraten: Ze zijn niet zo universeel toepasbaar, maar zijn afgestemd op de vereisten van specifieke planten, of zijn zeer geschikt voor plantenteelt. Je kunt bijvoorbeeld potten of zweltabletten gemaakt van kokosvezels of kokosmerg gebruiken voor het kweken van je eigen groenten of insectvriendelijke bloemen. Vooral verwerkte kokospulp heeft vergelijkbare eigenschappen als turf: Het heeft een hoge lucht- en watercapaciteit, is structureel stabiel en absorbeert goed water. Bovendien bevat het slechts weinig voedingsstoffen. Kokospulp is overigens een restmateriaal dat ontstaat bij de productie van kokosmatten of -touwen.

Er is tegenwoordig een grote keuze aan turfvrije gronden. Maar welke is de juiste?

• Goede kwaliteit is altijd een belangrijk selectiecriterium. Let op het RAL-kwaliteitskeurmerk, dat hoogwaardige en ecologisch verantwoorde producten erkent.
• Op de verpakking worden de grondstoffen naar percentage vermeld, in aflopende volgorde. En hier geldt: Het mengsel maakt het verschil. Veel substraten worden al in hun gebruik benoemd: Orchideeëngrond, citrusplantengrond, grond voor groenten- en fruitteelt. Bij het bemesten kan het echter nuttig zijn om te letten op de basisstoffen in je substraat. Als het houtvezelgehalte hoog is, hebben de planten meer stikstof en andere voedingsstoffen nodig om goed te groeien, omdat houtvezels weinig voedingsstoffen bevatten. Bij een hoog gehalte aan compostgrond is bemesten met hoornschaafsel voldoende, omdat compostgrond voldoende kalium en fosfor bevat.
• Turfvrije grond kan minder water opnemen. De tip “Minder vaak, maar grondiger water geven” is niet langer van toepassing, vooral niet voor bakken en potten. Tegenwoordig is minder, maar vaker water geven de norm. Vergeet geen onderzetters te gebruiken als je planten op het balkon of terras staan. Turfvervangers zoals hout- of schorsvezels kleuren het water bruin. Als overtollig water snel wegloopt omdat de grond het water niet zo snel kan absorberen, kunnen er lelijke vlekken op de vloer ontstaan.
• Potten met een waterreservoir of bewateringssystemen met vochtsensoren, evenals de eenvoudige Ollas, zijn ideaal voor turfvrije grond. Ze voegen vocht toe wanneer de aarde droog begint te worden, zonder dat er water overloopt. Zondoende hoef je niet meer zo vaak water te geven.

De beste optie is je eigen compost maken. Dit kan in de tuin met een composthoop of een snelcomposteerbak, maar ook op het balkon of binnenshuis in een kleine ruimte en geurvrij met een wormenbak of de Bokashi-emmer. Met compost als basismateriaal kun je zelf goede turfvrije aarde maken: Meng rijpe compost, tuinaarde, en zand, grind of houtvezels in een verhouding van 1:1:1 voor uitstekende tuin- en potgrond. De tuingereedschappen zoals handvorken of tuinschepjes van Bosch zijn hierbij ideaal.

Voor kamerplanten kun je helemaal afzien van traditionele aarde en overschakelen op korrels met minerale bestanddelen zoals kleikorrels, puimsteen en lava. Dit biedt vele voordelen, want na het potten of verpotten is er weinig onderhoud nodig. De korrels kunnen water opslaan en naar behoefte van de planten weer afgeven, en het materiaal is poreus zodat er voldoende zuurstof bij de wortels kan komen. Granulaten kunnen bovendien herhaaldelijk gebruikt worden, wat bijzonder duurzaam is. Nog een ander voordeel: Schimmelmuggen zijn helemaal geen fan van de kleine korrels. Speciale potten met een waterpeilindicator en een binnenpot zijn altijd handig.

Als je zin hebt in zelfgemaakte duurzaamheid, vind je hier upcycling- en DIY-projecten om zelf te proberen.

Wil je meer weten over wanneer welke tuinwerkzaamheden nodig zijn, dan kun je in onze tuinkalender het juiste moment voor alle belangrijke activiteiten ontdekken.